Rzeka Biała Lądecka


Biała Lądecka (niem. Biele lub Landecke Biele) – rzeka w dorzeczu Odry, prawy dopływ Nysy Kłodzkiej. Wody, które niesie rzeka, zaliczane są do I. klasy czystości. Administrowana jest przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej z siedzibą we Wrocławiu

Jej źródła znajdują się w Górach Złotych, które są częścią Sudetów Wschodnich. Tworzą je dwa strumienie spływające ze stoku Postawnej: Biały Spław i Długi Spław (dawniej Postawna była zaliczana do Gór Bialskich). Biała Lądecka przepływa przez Bielice, Nowy Gierałtów, Stary Gierałtów, Goszów, Stronie Śląskie, Strachocin, Stójków, Lądek-Zdrój, Radochów, Trzebieszowice, Ołdrzychowice Kłodzkie, Żelazno i Krosnowice. Uchodzi do Nysy Kłodzkiej ok. Pilczy na południe od Kłodzka. Długość Białej Lądeckiej wynosi 53 km, powierzchnia dorzecza 325 km². W całym swoim biegu dolina rzeki stanowi granicę Gór Złotych, oddzielając je w górnym biegu od Gór Bialskich a dalej od pasma Krowiarek.

Ważniejsze dopływy
Poniżej wymieniono tylko dopływy posiadające nazwę własną, w kolejności od źródeł Białej Lądeckiej do jej ujścia.

Dopływy lewobrzeżne:
· Działowy Spław
· Czarny Potok
· Morawski Potok
· Bielawka
· Kopcowy Potok
· Kresowy Potok
· Kobylica
· Młynówka
· Morawka
· Rudawka
· Konradowski Potok (Konradka)
· Piotrówka

Dopływy prawobrzeżne:
· Szyndzielnik
· Wądróż
· Jesionowy Spław
· Pląsawa
· Jadwiżanka
· Karpowski Potok
· Luty Potok (Luta)
· Borówkowy Potok
· Orliczka
· Jaskiniec
· Skrzynczana
· Marcinówka


Fauna
Kwitnący włosienicznik pędzelkowaty, Ranunculus pseudofluitans
Biała Lądecka to rzeka zasobna w pstrągi. Występuje tu pstrąg potokowy Salmo trutta morpha fario, pstrąg źródlany Salvelinus fontinalis M. oraz pstrąg tęczowy Oncorhynchus mykiss. Część populacji to "uciekinierzy" z okolicznych hodowli. Biała Lądecka stanowi również unikalną, przejściową strefę występowania głowacza białopłetwego Cottus gobio oraz głowacza pręgopłetwego Cottus poecilopus – ich populacje należą do najliczniejszych w południowo-zachodniej Polsce. Można spotkać również lipienie i trocie wędrowne Salmo trutta morpha trutta. W Białej Lądeckiej stwierdzono w sumie występowanie 10 gatunków ryb.


Flora
Wzdłuż całego biegu rzeki rozciągają się łęgi olchowo-wierzbowe oraz podgórskie ziołorośla lepiężnikowe. Biała Lądecka stanowi jedno z dwóch w Polsce siedlisk włosienicznika pędzelkowatego Ranunculus pseudofluitans (penicillatum), który występuje w środkowym i dolnym biegu rzeki począwszy od Lądka-Zdroju.
Szlak kajakowy
Rzeka jest spływalna na odcinku długości 31 km ze Stronia Śląskiego do ujścia jedynie wiosną lub po większych opadach; możliwa do pokonania w czasie 4-5 godzin. Dostępna jest tylko dla wprawnych kajakarzy. Posiada liczne sztuczne progi – przeważnie spływalne, ale wymagające asekuracji i rozpoznania z brzegu. Jest też kilka progów naturalnych. Najtrudniejszy odcinek to przełom rzeki pod górą Radoszką. Cały 31-kilometrowy odcinek rzeki znajduje się na wykazie B szlaków do przepłynięcia na III. stopień Górskiej Odznaki Kajakowej PTTK.
Kolano pokaptażowe
Biała Lądecka po minięciu Lądka-Zdroju zatacza szeroki łuk wokół góry Radoszki i zmienia tu bieg o 90° z północno-zachodniego na południowo-zachodni. Rzeka płynęła niegdyś widoczną po lewej doliną, która odchodzi ku północy, w kierunku obecnej wsi Orłowiec. Przed wydżwignięciem się Sudetów, wody spływały nurtem ku miejscu, gdzie obecnie znajduje się Przełęcz Różaniec i tamtędy wydostawały się na podgórze Sudetów. Ruchy górotwórcze pod koniec trzeciorzędu (neogen) podniosły te obszary o 200-250 m. Szybkość podnoszenia się terenu była większa od szybkości erozji rzecznej i rzeka nie zdołała pogłębić swojej doliny (tak jak to zrobiła Nysa Kłodzka w okolicach Barda). W rezultacie została ona przyciągnięta właśnie w tym miejscu przez dopływ Nysy Kłodzkiej i zmienił się kierunek ujścia. Dokonał się tzw. kaptaż i tak powstało widoczne tu kolano pokaptażowe.

Powodzie historyczne

· 1310 r. – Najstarsza znana z przekazów historycznych powódź na ziemi kłodzkiej i w Dolinie Białej Lądeckiej datowana jest na 25-25 lipca tego roku: W dzień apostoła świętego Jakuba nad ranem zaczął padać deszcz i trwał on bez przerwy przez dwa dni i noce, przez co wody, które nazywają się Nysą, wystąpiły tak ze swoich brzegów, że przed miastem Kłodzkiem wiele domów zawaliły i uniosły, i, jak mówili, tamże 1500 ludzi zatopiły, nie licząc innych miejscowości, gdzie także bardzo wiele zginęło. (...) Drugiego dnia w Kłodzku zatopiło całe przedmieście, tak, że tam utonęło przeszło dwa tysiące ludzi. Widziano wiele dzikich zwierząt płynących na kłodach, tudzież całe domy z ludźmi i kołyski z żyjącymi dziećmi; woda zrobiła duże szkody i wiele wsi i ludzi zatopiła.
· 1598 r. – Nawiedziła okolice 21 czerwca (16 sierpnia?). Na terenie ziemi kłodzkiej zginęło wówczas 25 osób. ...wielka woda w okolicach Kłodzka ... mały most kamienny wraz... z kilkoma domami przy tym bez przeszkód zabrała, że również mury cmentarza przy kościele na Piasku zupełnie rozwaliła i woda wtargnęła do kościoła na pół łokcia ponad górny ołtarz... I taka wielka woda utrzymywała się przez 10 dni, a straty, które ona wyrządziła nie można całkowicie określić.
· 1829 r. – Gminę Stary Gierałtów nawiedziła w 1829 r. straszna powódź. W wyniku wystąpienia z brzegów Białej Lądeckiej bardzo ucierpiały pola, łąki, i ogrody. Woda porwała także domy. Nurt rzeki Białej Lądeckiej uszkodził wtedy poważnie budynek szkolny, natomiast ogród szkolny został zasypany piaskiem i kamieniami.
· 1879 r. – W 1879 r. gminę nawiedziły straszne burze i ulewne deszcze; Biała Lądecka podobnie jak w 1829 r. wystąpiła z brzegów. W wyniku ulewnych deszczów, podobnych do oberwania chmury, pola niektórych rolników zostały tak zniszczone, że oni sami bardzo wątpili, czy w czasie swego życia będą w stanie doprowadzić je do porządku.[ 
· 1883 r. – Rzeka wystąpiła z brzegów po tygodniu nieprzerwanych opadów. 19 i 20 czerwca gmina doznała poważnych strat w wyniku powodzi spowodowanej przez oberwanie chmury nad Bielicami. Stan wody w Białej Lądeckiej wyniósł kilka metrów, brzegi rzeki zostały w kilku miejscach przerwane i rzeka utorowała sobie nowe koryto. Wszystkie mosty i kładki zostały zerwane. Droga przez wieś była tak zryta i zniszczona, że jej remont przy którym pracowało codziennie 20-30 robotników, trwał ponad dwa miesiące i konieczna była pomoc państwa. Jeden z budynków został zerwany. Leżące nad Białą Lądecką ogrody, łąki i pola zostały zasypane kamieniami i żwirem, miejscami aż do 1 metra wysokości
· 1897 r. – Z powodu silnego kilkudniowego, deszczu w dolinie Białej Lądeckiej rzeka zamieniła się podobnie jak w roku 1883 w rwący nurt i 29 i 30 lipca wykroczyła z brzegów, częściowo je też niszcząc. Pnie drzew i bukowe kloce zabrane przez wodę z tartaku w Bielicach zerwały kładki, a mosty i jazy młyńskie zostały poważnie uszkodzone
· 1903 r. – Od 06 lipca 1903 r. trwały silne nieprzerwane opady. 09 lipca poziom Białej Lądeckiej zaczął się groźnie podnosić osiągając swój punkt kulminacyjny 10 lipca po południu. Z budynków leżących wzdłuż Białej Lądeckiej trzeba było ewakuować ludzi i ich cały dobytek. Wszystkie ogrody, łąki i pola leżące w pobliżu zostały strasznie zniszczone. Woda występowała z brzegów tworząc nowe koryta. Zerwane zostały mosty w Bielicach i Nowym oraz Starym Gierałtowie, a wiejska droga miejscami w ogóle zniknęła. Przejazd drogami był zupełnie niemożliwy.
· 1904 r. – W nocy 03 grudnia 1904 r. była tak straszna wichura i śnieżyca, że koryto Białej Lądeckiej, łąki i ogród szkolny aż za młyn zostały zupełnie zasypane śniegiem i lodem, na skutek tego wypchnięta została woda z rzeki, która przez kilka dni zalewała ogród szkolny i łąki. Zalana została również droga. W piwnicy tutejszej szkoły woda stała do 1 metra wysokości
· 1910 r.– 14 maja 1910 r. nadciągnęły nad naszą miejscowość dwie straszne burze, jedna z północnego wschodu, druga z południowego zachodu. Od 11:30 do 13:30 były straszne błyskawice i potężne grzmoty. Ulewny deszcz i grad wyrządziły po obu stronach miejscowości wiele szkód. Ich rozmiar się powiększył, gdy około 15:30 burze powróciły i przebiegały w tak potworny sposób, że czegoś takiego nie pamiętają najstarsi mieszkańcy. Wiele szkód wyrządził deszcz, przypominający oberwanie chmury, na polach powstały głębokie rowy, a znaczne masy urodzajnej ziemi zostały porwane przez wodę.
· 1938 r. – Latem 1938 r. na skutek długotrwałych deszczów przypominających oberwanie chmury miały miejsce dwie fale powodziowe: 25.08, 1.09. Takiej powodzi mieszkańcy Hrabstwa Kłodzkiego jak dotąd nie przeżyli. Dzięki solidnym umocnieniom brzegów Białej Lądeckiej udało się uniknąć większych szkód, nawet jeśli poziom rzeki wzrósł do 2.00 m i w wielu miejscach woda wykroczyła z brzegów.

Powódź w 1997 r.
7 lipca 1997 r. po kilkudniowych intensywnych opadach w rejonie Masywu Śnieżnika wezbrały silnie rzeki Białej Lądeckiej i jej dorzecza. Wody spływające tą rzeką w dużym stopniu przyczyniły się do powodzi tysiąclecia na terenie Kotliny Kłodzkiej. Woda przybrała gwałtownie w ciągu kilku godzin. Pierwsza fala przeszła przez Stronie Śląskie ok. godz. 6.30 po przelaniu się wody przez tamę zbiornika retencyjnego na rzece Morawce. Drugi przybór wystąpił po ok. 3 godzinach po zerwaniu się wałów i spłynięciu mas wody z kilku dużych stawów hodowlanych i wędkarskich na rzece Młynówce między Młynowcem a Goszowem. Szacuje się, że w kulminacyjnym momencie natężenie przepływu osiągnęło około 500 m³/s, czyli ok. 160 razy więcej od średniego.
Na terenach górskich i w dolinach w jej górnym i środkowym biegu silny nurt swoim impetem zrywał mosty i drogi oraz rujnował domy, częściowo tylko zalewając tereny znajdujące się tuż przy rzece. W dolnym odcinku (poniżej Lądka-Zdroju) Biała Lądecka rozlała się w szeroką dolinę zatapiając kolejne wsie począwszy od Radochowa. Już za ujściem masy wody w połączeniu z tymi, które niosła Nysa Kłodzka spododowały nagły przybór wód i zalanie Kłodzka bardzo wysoką falą powodziową sięgającą trzeciej kondygnacji zabudowań. W ciągu kilku godzin rejon Lądka-Zdroju i Stronia Śląskiego został odcięty od świata: nie działały połączenia telefoniczne (zatopione studzienki, zerwane linie), a drogi i linia kolejowa zatopione lub wymyte. Mimo ustąpienia wody przez kilkanaście dni jedyną w miarę dobrą drogą, którą mógł docierać w ten rejon jakikolwiek transport, była kręta górska droga z Lądka-Zdroju do Złotego Stoku.
Ofiarą Białej Lądeckiej stał się w tych dniach mieszkaniec Stronia Śląskiego, którego silny nurt porwał z mostu w okolicy ul. Dolnej.

Powódź w 2006 r.
Wysoka woda na Białej Lądeckiej w Stroniu Śląskim 8 sierpnia 2006 r.
Biała Lądacka osiągnęła bardzo wysoki stan wody 8 sierpnia 2006 r. po tygodniowych, intensywnych opadach, porzedzonych okresem upałów. O godzinie 7.00 starosta kłodzki ogłosił alarm przeciwpowodzowowy. Rzeka w kilku miejscach opuściła swoje koryto w środkowym i dolnym biegu, podtapiając wsie Trzebieszowice i Ołdrzychowice Kłodzkie. Podmyta została droga nr 392 na wysokości Trzebieszowic, przez co zaknięty został ruch kołowy z Lądka do Kłodzka. Po godz. 15:00 podjęto decyzję o ewakuowaniu 50 gospodarstw w Krosnowicach. Około 17.00 z Wrocławia w Kotlinę Kłodzką wyjechały posiłki straży pożarnej.
Alarm przeciwpowodziowy

 Dziesiąta rocznica Wielkiej Powodzi

Ciekawostki
Biała Lądecka funkcjonuje mocno w lokalnym życiu społecznym:
o współcześnie działają dwa stowarzyszenia: Towarzystwo Przyjaciół Doliny Białej Lądeckiej "Kruszynka" w Starym Gierałtowie i Klub Górski Doliny Białej Lądeckiej w Lądku-Zdroju,
o w wyborach samorzadowych w 1998 r. w gminie Stronie Śląskie (okręg 7, obwód 3) startował Komitet Wyborczy Doliny Białej Lądeckiej, na który oddano 157 ważnych głosów na 319 uprawnionych,
o latach 1993-1994 ukazywało się w Lądku-Zdroju czasopismo pt. "Głos Doliny Białej Lądeckiej",
o linia kolejowa z Kłodzka do Stronia Śląskiego otwarta 14 listopada 1897 r. zwana była Bieletalbahn lub Landecker Biele Bahn, czyli Kolej Doliny Białej Lądeckiej.

 

 Biała Lądecka.jpeg

Ryby

Pstrąg tęczowy (Oncorhynchus mykiss), pot. tęczak - ryba z rodziny łososiowatych, należąca do rodzaju łososi pacyficznych.
 

Naturalnie występuje w Ameryce Północnej. Sztucznie rozpowszechniona niemal do wszystkich krajów świata. Do Polski sprowadzona w XIX wieku. Istnieją dwie odmiany: wędrowna, tzw. steelhead (spływająca do morza) i osiadła. W Polsce w niedużych ilościach spotkać go można w każdej niemal rzece oraz w wielu stawach i jeziorach.
W Polsce nie zaobserwowano dotychczas stabilnej samorozradzającej się populacji. Ryby pochodzą z zarybień lub uciekają z hodowli.
Ubarwienie jest zależne od wieku i miejsca przebywania. Najczęściej srebrne boki, ciemny grzbiet, różowa wstęga wzdłuż linii bocznej (której zawdzięcza swoją nazwę) oraz zawsze czarne pDane liczbowe [edytuj]
Długość: do 145 cm, zazwyczaj 40-60 cm, Waga: do 23 kg, zwykle 4-5, Dojrzałość płciowa: w 2 roku życia, Ikra: 500 do 3000 jajeczek, Długość życia: w środowisku naturalnym najwyżej 7 lat, w Kalifornii widziano jednak 11-letnie pstrągi
lamki na bokach i płetwach.

Pstrąg potokowy (Salmo trutta fario) - ryba z rodziny łososiowatych (Salmonidae).


Występowanie
W Polsce liczny na południu i północy kraju, występuje: w górskich potokach: Beskidów, Tatr, Sudetów, Rudawa, Przemsza, Jury Krakowsko-Częstochowskiej; Dolny Śląsk, Pomorze Zachodnie i Środkowe, Warmia i Mazury, dopływy Warty. Poza Polską w naturalny sposób występuje w całej niemal Europie oraz północnej Afryce i nielicznie w Azji. Sztucznie rozprzestrzeniony na wszystkie kontynenty za wyjątkiem Antarktydy. Żyje w zimnych, dobrze natlenionych i dzikich (nieuregulowanych) rzekach - głównie górskich. W Polsce osiąga maksymalnie ok. 80 cm i 5 kg. Kształt torpedowaty - ułatwiający życie w wartkim prądzie rzeki. Ubarwienie bardzo zmienne - zalezne od miejsca przebywania. Na ciele liczne czarne i czerwone kropki.
Do tarła przystępuje jesienią podejmując krótkie (z reguły kilkukilometrowe) wędrówki tarłowe do niewielkich dopływów ze żwirowym dnem. Jest typowym drapieżnikiem. Odżywia się rybami oraz bezkręgowcami.
W Polsce zagrożony z powodu systematycznego niszczenia jego siedlisk poprzez postępującą zabudowę hydrotechniczną rzek górskich.

Lipień (Thymallus thymallus) - słodkowodna, zimnolubna ryba z rodziny łososiowatych
 

.Występuje na obszarze od zachodniej Walii, Francji i północnych Włoch do Morza Białego. Brak go w południowej Europie, północnej Skandynawi i Irlandii. W Polsce występuje głównie w rzekach Pomorza, Karpat i Sudetów.
Opis [edytuj]
Dorasta do długości 50 cm. Ciało ma lekko spłaszczone i małą głowę. Otwór gębowy niewielki, przedni, z drobnymi zębami, szczęka górna nieco dłuższa od dolnej. Łuski są duże mocno osadzone w skórze. Młode osobniki są srebrzysto-jasnozielone z niebieskawymi plamami na bokach. Osobniki starsze mają grzbiet szarozielony, zielonkawe boki i biały brzuch. Na bokach podłużne ciemne smugi odpowiadające poszczególnym rzędom łusek. Płetwy nieparzyste mają bladofioletowy odcień, płetwa grzbietowa jest długa, wysoka i ozdobiona kilkoma rzędami czerwonych i czarnych plamek. Całe ciało ma metaliczny połysk. Płetwy grzbietowa, odbytowa, i piersiowe większe u samców niż u samic.
Żyje przeciętnie 4-5 lat, max. 10. Jego liczebność i rozmieszczenie ze względu na krótkowieczność są zmienne.
Wiosną, w okresie tarła, podejmuje krótkie wędrówki poszukując żwirowych tarlisk z dobrze natlenioną wodą, które znajduje przeważnie w niedużych dopływach.


Minogi (Cephalaspidomorphi) - gromada prymitywnych zwierząt wodnych zaliczanych do bezżuchwowców.


Minogi to pasożyty wodne spokrewnione ze śluzicami. Występują zarówno w wodach słonych jak i słodkich. Żerują głównie na rybach przysysając się do ich ciała i odżywiając krwią. Oczy małe, słabo widoczne. Szkielet i czaszka zbudowane z chrząstki. Układ krwionośny zamknięty. Serce jest zbudowane z zatoki żylnej, jednego przedsionka, jednej komory. Przez serce przepływa wyłącznie krew żylna, nie zawierająca tlenu. Krew zawiera hemoglobinę. Otwór gębowy minoga jest kolisty i pełni funkcję przyssawki. Po bokach głowy za oczami ciągnie się szeregiem po każdej stronie 7 otworów skrzelowych. Posiadają tylko 2 płetwy - grzbietową i grzbietowo-ogonową.
Minogi reprezentowane są przez rząd Petromyzontiformes - minogokształtne z rodziną Petromyzontidae - minogowate.
W Polsce występują cztery gatunki objęte ścisłą ochroną gatunkową:

Strzebla (Phoxinus), rodzaj ryb z rodziny karpiowatych. Występują w rzekach i wodach stojących Europy oraz północnej i środkowej Azji.

Ciało o długości 8-18,5 cm, pokryte drobnymi łuskami, otwór gębowy końcowy, dwuszeregowe zęby gardłowe. Ubarwienie zmienne, przeważnie brunatnozielonkawe ze złocistym połyskiem, czasem pokryte drobnymi plamkami, brzuch jaśniejszy. W okresie tarła ubarwienie staje się bardziej jaskrawe. Strzeble żywią się drobnymi bezkręgowcami wodnymi, ikrą i owadami chwytanymi znad powierzchni wody. Stanowią ważny składnik pożywienia niektórych ryb drapieżnych, m.in. pstrągów.

W Polsce występują 2 gatunki strzebli (objęte ochroną gatunkową): strzebla potokowa (Phoxinus phoxinus) i większa od niej strzebla przekopowa (Phoxinus percnurus). Innym przedstawicielem strzebli jest strzebla Czekanowskiego (Phoxinus czekanowskii), opisana po raz pierwszy przez B. Dybowskiego, występująca w dorzeczu Amuru i w rzekach Syberii, również w wodach stojących.

 Głowacz pręgopłetwy (Cottus poecilopus) – gatunek drapieżnej, słodkowodnej ryby skorpenokształtnej.

Występowanie: Europa Środkowa, Skandynawia i Syberia - szybkopłynące potoki z czystą, dobrze natlenioną wodą, czyste rzeki i jeziora z dnem piaszczystym lub żwirowym. Preferuje potoki górskie. Występuje np. w potoku płynącym Doliną Kościeliską w Tatrach i to niemal do samych źródeł. Toleruje wody słonawe.
Ciało krępe, lekko grzbietobrzusznie spłaszczone, zwężające się ku tyłowi, nagie (bez łusek). Szeroka głowa z dużym otworem gębowym w położeniu końcowym oraz wysoko osadzonymi oczami. Dwie płetwy grzbietowa, druga większa i dłuższa, szerokie płetwy piersiowe. Osiąga do 15 cm długości. Od innych gatunków z rodzaju Cottus występujących w Europie różni się posiadaniem kolców o łopatkowatym kształcie oraz pręg na płetwach brzusznych (stąd jego nazwa).
Żywi się glonami, wieloszczetami, skorupiakami, ikrą i larwami innych ryb.

Głowacz białopłetwy (Cottus gobio) – gatunek drapieżnej, słodkowodnej ryby


Opis
Ciało krępe, lekko grzbietobrzusznie spłaszczone, zwężające się ku tyłowi, nagie (bez łusek). Szeroka duża głowa z dużym otworem gębowym w położeniu końcowym oraz wysoko osadzonymi oczami. Dwie płetwy grzbietowa, druga większa i dłuższa, szerokie płetwy piersiowe. Osiąga do 18 cm długości[1]. Prowadzi przydenny tryb życia, żeruje o zmierzchu. Żywi się bezkręgowcami, głównie owadami i skorupiakami[2]. Wbrew spotykanym w literaturze opiniom ikra i larwy innych ryb nie są podstawowym pokarmem głowacza białopłetwego. Informacje te dotyczą głowacza pręgopłetwego.
Występowanie: szeroko rozpowszechniony w Europie z wyjątkiem północnej Skandynawii, Włoch, Grecji i Irlandii - rwące potoki z czystą, dobrze natlenioną wodą, rzeki i jeziora z kamiennym lub żwirowo-kamiennym dnem oraz słonawe wody estuariów dużych rzek.
Ciekawostki [edytuj]
W Niemczech i Austrii uznany za rybę roku 2006. Jego obecność wskazuje na dobrą jakość wody (gatunek wskaźnikowy).

Na podstawie serwisu Wikipedia.